Roślina ta jest podkrzewem z rodziny Wrzosowatych (Ericaceae), występującym w umiar- kowanej strefie półkuli północnej. W Polsce rośnie w lasach sosnowych i mieszanych na całym niżu oraz w Karpatach.

Jest to roślina o pędach gładkich, nagich, wyraźnie kanciastych, wysokości do 60 cm. Liście wiotkie, krótkoogonkowe, drobno piłkowane, jasnozielone, spodem bledsze, nagie, opadające na zimę. Kwiaty krótkoszypułkowe, wyrastają pojedynczo z kątów liści. Korona czerwonawo- zielona, kubeczkowata, długości około 5 mm, na obwodzie wycięta w pięć krótkich, trójkąt- nych ząbków. Borówka czernica jest u nas powszechnie znana, gdyż dostarcza smacznych, ja- dalnych owoców spożywanych na surowo lub używanych na przetwory. Owocem jest czarna kulista jagoda z sinoniebieskim nalotem woskowym, średnicy do 1 cm.

Surowiec. Do celów leczniczych  zbiera się liście wczesną wiosną lub pod koniec lata, osmykując z gałązek, następnie suszy w cieniu i przewiewie. Otrzymuje się liść borówki czer- nicy – Folium Myrtilli. W końcu czerwca lub w lipcu zbiera się dojrzałe jagody tej rośliny i suszy najlepiej w suszarni ogrzewanej w temperaturze poniżej 60°C. Uzyskuje się owoc borówki czernicy, zwany też czarną jagodą – Fructus Myrtilli.

Podstawowe związki czynne. Liście borówki czernicy zawierają około 6,5% garbników ka- techinowych, flawonoidy (wśród nich glikozydy kwercetyny), trójterpeny (np. kwas ursolowy i oleanolowy), antocyjany, ślady arbutyny i wolnego hydrochinonu, liczne kwasy organiczne i wielofenolowe, cukry i sole mineralne bogate w związki manganu.

Suszone owoce borówki czernicy zawierają około 7% garbników katechinowych, zespół barwników antocyjanowych współdziałających prawdopodobnie z garbnikami, nazywany mir- tyliną  (m.in.  glikozydy antocyjanowe  pochodne  delfinidyny oraz  cyjanidyny,  petunidyny i malwidyny).  Zawierają  ponadto do 7%  kwasów organicznych  (np.  cytrynowy,  jabłkowy i bursztynowy), około 8% pektyn, 20-30% cukrów, przede wszystkim sacharozy, witaminy C i B1, karotenoidy oraz sole mineralne.

Działanie. W lecznictwie najbardziej ceniona jest zdolność obniżania poziomu cukru we

krwi przez zespół antocyjanów zawartych w liściach borówki czernicy. Działanie to, znane od wieków w lecznictwie ludowym, zostało niedawno potwierdzone na zwierzętach doświadczal- nych. Zawarte w surowcu flawonoidy zwiększają nieznacznie dobową ilość wydalanego mo- czu oraz rozpuszczonych w nim jonów sodu, potasu i innych składników. Liście czernicy wy- kazują też własności łagodnie zapierające, bakteriobójcze i ściągające, co przypisuje się zawar- tym w surowcu garbnikom, a ponadto działają przeciwzapalnie na błony śluzowe przewodu pokarmowego.

Owoce borówki czernicy są powszechnie znanym u nas surowcem przeciwbiegunkowym. Zawarte w nich garbniki po podaniu doustnym odwaru niszczą lub hamują rozwój drobnoustrojów   chorobotwórczych   przewodu   pokarmowego,   w   tym   również   szczepów opornych  na  antybiotyki,  zmniejszają  przepuszczalność błon  śluzowych  jelit  i  zatrzymują stopniowo wydalanie płynnych stolców. Dzięki temu zapobiegają nadmiernemu odwodnieniu ustroju. Ponadto garbniki wiążą się z toksynami bakteryjnymi przy biegunkach, a także z solami metali ciężkich w przypadku zatruć nimi. Tworzą z obu rodzajami trucizn nierozpuszczalne kompleksy i hamują ich wchłanianie.

Wymienione działania owoców borówki czernicy przyczyniają się wyraźnie do zmniejsze- nia stanu zapalnego błon śluzowych jelit, zahamowania drobnych krwawień z uszkodzonych włosowatych naczyń krwionośnych, spadku ciepłoty ciała, zmniejszenia bólów brzucha oraz zniesienia uczucia nudności. Owoce borówki czernicy są jednym ze składników znanej prze- ciwbiegunkowej mieszanki ziołowej Tannosan (Herbapol).

Znajdujące się w owocach antocyjany mają własności podobne do flawonoidów i witaminy P.  Wpływają  korzystnie  na  naczynia  włosowate  oczu  i  przyspieszają  regenerację purpury wzrokowej, dzięki czemu poprawiają zdolność widzenia wieczorem i nocą. Antocyjany, dzięki działaniu moczopędnemu oraz zdolności łagodnego rozszerzania naczyń wieńcowych, wywie- rają korzystny wpływ na regulację czynności układu krążenia. Związki te wchodzą w skład niektórych preparatów zagranicznych.

Świeże i suszone owoce borówki czernicy działają również porażająco na pasożyty jelitowe, zwłaszcza owsiki, a nieco słabiej na glisty ludzkie.

Zewnętrzne okłady z miazgi owoców borówki czernicy stosuje się z dobrymi wynikami przeciw liszajom i zapaleniu skóry.

Działania niepożądane. Liście borówki czernicy można stosować tylko przez niezbyt długi okres, gdyż przyjmowane przez wiele tygodni powodują spadek wagi ciała, anemię i żółtaczkę.

Zastosowanie. Liście borówki czernicy stosuje się najczęściej jako lek pomocniczy, jedno- cześnie z odpowiednią dietą, w początkowych stadiach cukrzycy, przeważnie razem z innymi roślinnymi surowcami leczniczymi o podobnym działaniu, np. w mieszance przeciwcukrzycowej Diabetosan (Herbapol).

Liście borówki czernicy są również podawane w łagodnych przypadkach zaburzeń trawien- nych, słabo nasilonych biegunkach oraz nieżytach jelit, zwłaszcza u dzieci i osób starszych.

Owoce borówki czernicy znajdują zastosowanie przede wszystkim w biegunce spowodowa- nej zakażeniem jelitowym lub zatruciem pokarmowym, najlepiej w połączeniu z innymi su- rowcami o podobnym działaniu, jak w mieszance ziołowej Tannosan (Herbapol).

W lecznictwie ludowym owoce borówki czernicy są cenionym środkiem przeciw glistom ludzkim i owsikom. Podawane są w tym celu owoce świeże w większej ilości (1-2-3 szklanki dziennie), a także owoce suszone.

Przetwory. Odwar z liści borówki czernicy: 1 łyżkę liści zalać 1 1/2 szklanki wody gorącej, ogrzewać do wrzenia i gotować łagodnie pod przykryciem 5 min. Odstawić na 10 min i prze- cedzić. Pić 1/4-1/3 szklanki kilka razy dziennie miedzy posiłkami jako łagodny środek prze- ciwbiegunkowy, przeciwzapalny i moczopędny. Małym dzieciom podawać po 1 łyżeczce do herbaty kilka razy dziennie w początkach biegunki i nieżycie jelit.

Odwar z owoców borówki czernicy: 1-3 łyżki owoców suszonych zalać 1 1/2 szklanki wody gorącej i gotować 5-7 min pod przykryciem. Odstawić na 10 min i przecedzić. Pić 1/2 szklanki 2-3 razy dziennie po posiłkach jako środek przeciwbiegunkowy lub wieczorem i rano po 2/3 szklanki. Dzieciom podawać odpowiednio mniej.

Owoce świeże sterylizowane: do słoika wsypać umyte owoce, dodać wody przegotowanej do 2/3 ich objętości i po 2 łyżeczki cukru. Zamknąć szczelnie i sterylizować zanurzone w wo- dzie przez 15 min od początku wrzenia. Można przechowywać nawet 2-3 lata. Podawać doro- słym 2-5 łyżek 2 razy dziennie, dzieciom i młodzieży odpowiednio mniej. Stosować w biegun- kach i nieżycie jelit, zatruciach pokarmowych, zwłaszcza owocami, dolegliwościach brzusz- nych spowodowanych infekcją wirusową.

Proszek przeciw glistom jelitowym: zmieszać po 5 g sproszkowanych owoców borówki czernicy, kwiatów wrotycza i korzeni omanu z miodem lub dżemem i przyjąć na czczo, popija- jąc 1 szklanką wody lub napoju.

Diabetosan (Herbapol): 2-3 łyżki ziół zalać 2-3 szklankami gorącej wody i gotować pod przykryciem 2 min. Odstawić na 10 min i przecedzić do termosu. Pić 2/3 szklanki 2-3 razy dziennie między posiłkami. Picie tych ziół i ich dawkowanie uzgodnić z lekarzem.

Difrarel 100 (Chibret F), drażetki zawierające 100 mg antocyjanozydów z borówki czernicy i 5 mg β-karotenu. Stosować doustnie 1-2 drażetki 3 razy dziennie w ciągu 15-20 dni miesiąca jako środek uszczelniający ściany naczyń włosowatych oraz w leczeniu chorób siatkówki i miażdżycy naczyń mózgowych, po uzgodnieniu z lekarzem.

[Uwaga: książka z której zaczerpnąłem ten tekst pochodzi z 1987 r. ]

Jeżeli chciałbyś/abyś coś dodać lub zmienić w tym artykule daj znać karol@zdrowypacjent.pl . Każdego redaktora uhonoruje podpisem pod artykułem (imię i nazwisko) . No chyba że redaktor będzie wolał zachować anonimowość.

Najlepiej przesyłać całe artykuły w pliku tzn. coś dodasz lub coś zmienisz to prześlij mi plik z artykułem i zaznacz (na czerwono, pogrubieniem, podkreśleniem) co zmieniłeś/aś, abym mógł to łatwo odnaleźć i wprowadzić na stronę. Dobrze byłoby podawać źródła skąd czerpaliście informacje .

Źródło:

Aleksander Ożarowski,Wacław Jaroniewski; „ROŚLINY LECZNICZE i ich praktyczne zastosowanie” ;Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych Warszawa 1987