Jest to roślina jednoroczna z rodziny Motylkowatych (Papilionaceae), pochodząca z Małej Azji oraz rejonu Morza Śródziemnego. Obecnie jest uprawiana w wielu krajach, w tym rów- nież w Polsce, w niewielkich jednak ilościach.

Kozieradka przypomina nieco wyglądem koniczynę. Wydaje łodygę 20-60 cm wysoką, w górnej części owłosioną. Liście złożone trójlistkowe z przylistkami. Kwiaty grzbieciste, motyl- kowate, bardzo krótkoogonkowe, bladożółtawe, wyrastające pojedynczo lub niekiedy parami z kątów liści. Owocem jest długi strąk, przypominający rogi koziorożca. Nasiona czterościenne, pryzmatyczne lub romboidalne, do 5 mm długie, matowe, szarożółte lub brunatne z ukośną bruzdą widoczną z boku.

Surowiec. Do celów leczniczych kosi się uprawiane rośliny po dojrzeniu owoców, suszy i młóci w celu otrzymania nasion. Surowcem leczniczym jest nasienie kozieradki – Semen Fo- enugraeci (syn. Semen Trigonellae).

Podstawowe związki czynne. Nasienie kozieradki zawiera 20 do 30% substancji śluzo- wych, składających się głównie z galaktomannanów. Występują też saponiny o szkielecie ste- rolowym (do 0,3%), np. pochodne diosgeniny, jamogeniny, tigogeniny i gitogeniny. Są rów- nież flawonoidy (np. witeksyna, izowiteksyna i wicenina), witaminy (np. amid kwasu izoniko- tynowego – wit. PP), tłuszcze do 10%, białka do 30%, cholina, lecytyna, alkaloid trygonelina do 0,4%, gorycze, ślady olejku eterycznego i sole mineralne.

Działanie. Nasiona kozieradki były od dawna uznawane za lek śluzowy, przede wszystkim do użytku zewnętrznego. Jednakże badania wykazały, że stosowane doustnie wywierają u ludzi i zwierząt działanie pobudzające czynności wydzielnicze oraz wzmagające mechanizmy od- pornościowe. Nasiona i wyciągi z nasion zwiększają wydzielanie soku żołądkowego i trzust- kowego oraz śliny, ułatwiają trawienie pokarmów i przyswajanie ich składników, zwłaszcza aminokwasów. Powodują uchwytny przyrost wagi ciała, mają więc właściwości ogólnie wzmacniające. Ponadto pobudzają czynność krwiotwórczą szpiku kostnego i przyczyniają się do zwiększenia ilości czerwonych krwinek. Ponieważ jednocześnie wzrasta liczba krwinek bia- łych, podnosi się tym samym odporność organizmu na patogenne szczepy bakterii. Nasiona mają też słabe działanie przeciwcukrzycowe. Te niewątpliwe zalety kozieradki są jednak rzad- ko wykorzystywane, z uwagi na jej nieprzyjemny, przenikliwy zapach. Dlatego surowiec nie- często wchodzi w skład mieszanek ziołowych stosowanych wewnętrznie.

Działania niepożądane. W zalecanych dawkach surowiec ten nie wykazuje objawów szkodliwych.

Zastosowanie. W preparatach doustnych stosuje się nasiona kozieradki najczęściej w połą- czeniu z innymi surowcami zielarskimi. Nasiona te są największym ilościowo składnikiem granulatu ziołowego Gastrogran (Herbapol), w którym wyzyskano osłaniające działanie śluzu oraz pobudzający wpływ goryczy kozieradki na czynności wydzielnicze przewodu pokarmo- wego. Lecznicze właściwości tych nasion na drogi moczowe wykorzystano w preparacie Fito- lizyna (Herbapol), a uszczelniające działanie flawonoidów na ściany naczyń krwionośnych znalazło zastosowanie w mieszance ziołowej Rektosan (Herbapol), zalecanej w żylakach odbytu.

Zewnętrznie stosuje się sproszkowane nasiona kozieradki jako lek zmiękczający do kompresów i okładów w ropnym zapaleniu skóry, naczyń chłonnych i tkanki łącznej oraz w czyra- kach.

Nasiona kozieradki służą za przyprawę do niektórych serów, a także ostrych sosów typu curry, ulubionych zwłaszcza w południowo-wschodniej Azji.

Rozdrobnione nasiona kozieradki dodawano do mieszanek paszowych jako środek tuczący i zwiększający apetyt u zwierząt. Ostatnie jednak badania wykazały słabe działanie kozieradki w tym kierunku. Poza tym ostra, nieprzyjemna substancja zapachowa nasion kozieradki przecho- dzi do mleka zwierząt karmionych, psując jego jakość.

Przetwory. Nasiona kozieradki: zmieszać sproszkowane nasiona kozieradki z równą ilością konfitur lub miodu. Przyjmować doustnie 2 razy dziennie po 1 łyżeczce w czasie posiłku jako środek ogólnie wzmacniający. Można również całe nasiona podprażyć na patelni na oleju i przyjmować same w całości lub sproszkować i zmieszać z miodem. Stosować jako środek od- żywczy i wzmacniający dla osób wychudzonych i rekonwalescentów, dawkując jak poprzed- nio.

Odwar z kozieradki: 1 łyżkę stołową sproszkowanych nasion zalać 1 szklanką wody letniej i wymieszać dokładnie. Ogrzewać do wrzenia i gotować łagodnie pod przykryciem 3 min. Od- stawić na kilka minut i ciepłe stosować zewnętrznie do okładów na czyraki, wrzody i stany za- palne skóry.

Okład z kozieradki: sproszkować 50 do 100 g nasion kozieradki i zarobić wodą na pastę. Dodać 1/2 łyżeczki kwasu octowego 10%, ponownie zarobić, nieco ogrzać, rozsmarować na płótnie i przyłożyć na chore miejsce. Okład zmieniać 2-3 razy dziennie stosując go w podob- nych przypadkach chorobowych jak odwar.

Kompresy na ropnie: rozdrobnić w moździerzu 20 g nasion kozieradki. Osobno rozdrobnić w mikserze po 10 g świeżego ziela ogórecznika i ziela nostrzyka (lub liści babki lancetowatej). Zmieszać, dodać wody i zarobić na papkę. Ogrzać w naczyniu, przenieść na gazę i ciepły kom- pres przyłożyć na skórę, na miejsce objęte zapaleniem, lub ropień. Zmieniać okład 2-3 razy dziennie, trzymając go w miarę możliwości pod ceratką, aby jak najdłużej zachował ciepło.

Gastrogran (Herbapol): 1 łyżeczkę granulatu przyjmować doustnie 3 razy dziennie po je- dzeniu, popijając 1/2 szklanki wody lub wody z sokiem w schorzeniach nieżytowych żołądka i dwunastnicy oraz wrzodzie trawiennym.

Rektosan (Herbapol): 1 1/2 łyżki ziół zalać 2-2 1/2 szklanki wody gorącej. Ogrzewać do wrzenia i gotować łagodnie pod przykryciem 2 min. Odstawić na 10 min i przecedzić do ter- mosu. Pić 1/2 do 2/3 szklanki 2-3 razy dziennie po jedzeniu w żylakach odbytu.

Ten sam odwar można stosować do obmywania odbytu i do okładów, a po rozcieńczeniu w 1-2 szklanki wody do lewatyw w schorzeniach odbytnicy.

[Uwaga: książka z której zaczerpnąłem ten tekst pochodzi z 1987 r. ]

Jeżeli chciałbyś/abyś coś dodać lub zmienić w tym artykule daj znać karol@zdrowypacjent.pl . Każdego redaktora uhonoruje podpisem pod artykułem (imię i nazwisko) . No chyba że redaktor będzie wolał zachować anonimowość.

Najlepiej przesyłać całe artykuły w pliku tzn. coś dodasz lub coś zmienisz to prześlij mi plik z artykułem i zaznacz (na czerwono, pogrubieniem, podkreśleniem) co zmieniłeś/aś, abym mógł to łatwo odnaleźć i wprowadzić na stronę. Dobrze byłoby podawać źródła skąd czerpaliście informacje .

Źródło:

Aleksander Ożarowski,Wacław Jaroniewski; „ROŚLINY LECZNICZE i ich praktyczne zastosowanie” ;Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych Warszawa 1987