Jest to bylina z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w Europie, umiarkowanej części Azji oraz w Ameryce Północnej. W Polsce rośnie bardzo pospolicie w całym kraju na suchych łąkach, miedzach, przydrożach i skrajach lasów. Tworzy liczne podgatunki i rasy chemiczne.

Krwawnik pospolity wytwarza cienkie kłącza z podziemnymi rozłogami. Łodygi ma sztyw- ne, prosto wzniesione, do 80 cm wysokie, słabo rozgałęzione tylko w górnej części, zakończo- ne płaskim baldachogronem białych lub różowych kwiatów, zebranych w drobne koszyczki. Liście dolne krótkoogonkowe, górne siedzące, ustawione skrętolegle, ciemnozielone, owłosio- ne, w zarysie lancetowate, zwykle 4-krotnie dłuższe od szerokości, podwójnie lub potrójnie pierzastosieczne, o wycinkach lancetowatych, szydlasto zakończonych.

Surowiec. Do celów leczniczych ścina się od czerwca do września górne części pędów, długości do 25 cm w okresie rozkwitania i suszy w suszarniach naturalnych, w miejscach za- cienionych i przewiewnych. Otrzymuje się ziele krwawnika – Herba Millefolii. Zbiera się rów- nież same kwiatostany i suszy jak ziele w suszarniach naturalnych w temp. poniżej 35°C. Su- rowcem jest kwiat krwawnika – Flos Millefolii, syn. Anthodium Millefolii.

Podstawowe związki czynne. Ziele krwawnika zawiera 0,25-0,5% olejku eterycznego (jego składnikami jest m.in. azulen, cyneol, borneol, er- i β-pinen), ponadto glikozyd cyjanogenny zwany achilleiną, flawonoidy (np. glikozydy apigeniny i luteoliny), cholinę, do 3% garbników, kwas askorbowy, furanokumarynę oraz sole mineralne obfitujące w związki manganu.

W kwiatach znaleziono około 0,5%, a niekiedy więcej, olejku eterycznego o podobnym składzie, jak w zielu, cholinę, flawonoidy i sole mineralne.

Działanie. Ze względu na urozmaicony skład chemiczny ziele krwawnika wykazuje wielo- kierunkowe działanie. Od wieków uchodzi za środek powstrzymujący krwawienia, co uwidoczniło się nawet w polskiej nazwie tej rośliny. Sądzi się, że przetwory z ziela krwawnika hamują mikrokrwawienia, m.in. z uszkodzonych naczyń włosowatych w przewodzie pokarmowym.

Obserwuje się ponadto działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie jelit, dróg żółciowych i moczowych, przypisywane flawonoidom. Dzięki temu ziele wzmaga nieznacznie przepływ żółci do dwunastnicy, nieco zwiększa dobową ilość wydalanego moczu, a także osłabia ból wywołany skurczem jelit lub kolką jelitową. Działa ogólnie odtruwające, usuwa z moczem toksyczne produkty przemiany materii oraz te związki, które wniknęły do organizmu z ze- wnątrz. Pobudza u kobiet miesiączkowanie i łagodzi bóle w bolesnym miesiączkowaniu.

Gorzka substancja achilleina pobudza w niewielkim stopniu receptory smakowe i za po średnictwem ośrodkowego układu nerwowego zwiększa wydzielanie soku żołądkowego i usprawnia trawienie oraz przyswajanie pokarmów. Wyciągi działają wiatropęd- nie i są podawane zwłaszcza dzieciom, młodzieży i osobom starszym.

Dzięki obecności garbników oraz olejku eterycznego, zawierającego azulen, ziele i kwiaty krwawnika działają przeciwzapalnie i słabo bakteriostatycznie.

Działania niepożądane. Dotknięcie świeżej rośliny wywołuje u niektórych osób odczyn alergiczny i wysypkę. Natomiast przetwory z krwawnika, podawane w zalecanych dawkach, nie powodują odczynów niepożądanych.

Zastosowanie. Przetwory z ziela krwawnika stosuje się w nieżytach i stanach zapalnych przewodu pokarmowego, zwłaszcza gdy towarzyszą im niewielkie krwawienia, pomocniczo w żylakach odbytu, a także w nieznacznych krwawieniach płucnych obok leczenia przyczynowe- go. Ponadto wykorzystuje się je w stanach skurczowych mięśni gładkich dróg żółciowych i je- lit oraz przewlekłych zaburzeniach trawiennych, którym towarzyszą brak łaknienia, odbijanie, wzdęcia i nudności, w napadowych bólach jelitowych i zaparciach nawykowych.

Ziele krwawnika wchodzi w skład wielu preparatów roślinnych produkowanych przez Her- bapol, jak: mieszanka ziołowa Cholagoga II i proszek Gastrochol, używane w schorzeniach wątroby i niedostatecznym wydzielaniu żółci oraz nieżytach żołądka i jelit, mieszanka Dige- stosan oraz tabletki Calmagina, używane w przewlekłych stanach nieżytowych przewodu po- karmowego oraz zmniejszonym wydzielaniu soku żołądkowego i zaburzeniach w przyswajaniu pokarmów. Mieszanka ziołowa Degrosan, zawierająca ziele krwawnika, reguluje procesy tra- wienne, a także korzystnie wpływa na przemianę materii, równowagę między koloidami i kry- staloidami w moczu oraz przepuszczalność ścian naczyń krwionośnych. Dzięki korzystnemu działaniu flawonoidów na ściany naczyń krwionośnych wykorzystano ziele krwawnika w mie- szance ziołowej Sklerosan, używanej o początkowych stanach miażdżycy. Z uwagi na rozkur- czowe i słabe przeciwbólowe działanie flawonoidów włączono ziele krwawnika do mieszanki ziołowej Nervosan oraz granulatu Nervogran, które stosuje się m.in. w stanach pobudzenia nerwowego pod wpływem bodźców wewnętrznych, np. ból.

Zewnętrznie wykorzystuje się odwary z ziela do okładów w stanach zapalnych skóry i błon śluzowych oraz do płukania jamy ustnej i gardła. Lepiej jednak nadają się do tego kwiaty krwawnika, bogatsze w olejek eteryczny i flawonoidy. Ziele i kwiaty krwawnika rzadko stosu- je się pojedynczo, a zwykle w połączeniu z innymi surowcami zielarskimi.

Drobno posiekane liście krwawnika służą w hodowli jako cenna pasza dla małych indycząt. Kwiaty krwawnika można stosować podobnie jak ziele, mają one jednak silniej zaznaczone działanie przeciwzapalne i rozkurczowe. Wyciągi z kwiatów podaje się doustnie w stanach nieżytowych przewodu pokarmowego, nawet wówczas gdy nastąpiło uszkodzenie błon śluzo- wych, jak choroba wrzodowa, owrzodzenie jelita grubego i żylaki odbytu. Zewnętrznie stosuje się kwiat krwawnika jako surowiec równorzędny kwiatom rumianku. W postaci naparów służy do płukania jamy ustnej i gardła w stanach zapalnych, do okładów i przymoczek w niektórych przypadkach podrażnienia skóry, a także do kąpieli kosmetycznych.

Kwiat krwawnika jest składnikiem granulatu ziołowego Normogran, używanego w zapar- ciach atonicznych i spastycznych, zwłaszcza u osób otyłych. Wchodzi również do mieszanki Pulmosan, stosowanej jako preparat pomocniczy w schorzeniach płuc, w których nastąpiło uszkodzenie tkanki. Jest też składnikiem mieszanki Rektosan, polecanej w leczeniu żylaków odbytu. Wyciąg z kwiatów wchodzi w skład aerozolu Sanofil, stosowanego w wyprysku aler- gicznym, świerzbiączce i zapaleniu skóry.

Przetwory. Napar z ziela krwawnika: 1 łyżkę ziela zalać 11/2 szklanki wody wrzącej i na- parzać pod przykryciem 15 min. Odstawić na 15 min i przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie po 1/3-1/2 szklanki w nieznacznych, przewlekłych zaburzeniach trawiennych z krwawieniami. Natomiast w zaburzeniach miesiączkowania i dla usunięcia z organizmu związków toksycz- nych pić 3-4 razy dziennie po 2/3 szklanki naparu.

Do stosowania zewnętrznego sporządza się napar z 2 łyżek ziela na 1 szklankę wody. Do kąpieli bierze się 2-3 garście ziela na 2 l wody.

Napar z kwiatów krwawnika: 1 łyżkę kwiatów krwawnika zalać 11/2 szklanki wody wrzącej i naparzać pod przykryciem 15 min. Odstawić na 15 min i przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie porcjami w stanach zapalnych przewodu pokarmowego. Ten sam napar można stosować do płukania w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła, do przymoczek, przemywania oczu. Może on także zastępować rumianek.

Sok ze świeżego ziela krwawnika: 500 g świeżo zebranego kwitnącego ziela przepuścić przez maszynkę, zmiksować lub odcisnąć w sokowirówce. Otrzymany sok przecedzić i dodać dla utrwalenia 1 część spirytusu 95-procentowego na 4 części soku. Przechowywać w lodówce. Pić po łyżce 2-4 razy dziennie w 1/4 szklanki wody lub soku owocowego. Sok ten ma wszyst- kie działania przypisywane krwawnikowi.

Sanofil (Herbapol), aerozol: skórę zmienioną chorobowo spryskać z odległości paru centy- metrów, a wytworzoną pianę rozprowadzić cienką warstwą. Stosować 2-3 razy na dobę w le- czeniu pokrzywki, wyprysku alergicznego, świerzbiączki i kontaktowego zapalenia skóry.

[Uwaga: książka z której zaczerpnąłem ten tekst pochodzi z 1987 r. ]

Jeżeli chciałbyś/abyś coś dodać lub zmienić w tym artykule daj znać karol@zdrowypacjent.pl . Każdego redaktora uhonoruje podpisem pod artykułem (imię i nazwisko) . No chyba że redaktor będzie wolał zachować anonimowość.

Najlepiej przesyłać całe artykuły w pliku tzn. coś dodasz lub coś zmienisz to prześlij mi plik z artykułem i zaznacz (na czerwono, pogrubieniem, podkreśleniem) co zmieniłeś/aś, abym mógł to łatwo odnaleźć i wprowadzić na stronę. Dobrze byłoby podawać źródła skąd czerpaliście informacje .

Źródło:

Aleksander Ożarowski,Wacław Jaroniewski; „ROŚLINY LECZNICZE i ich praktyczne zastosowanie” ;Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych Warszawa 1987